Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2011

Oι μαθητές της Ελούντας στους ανεμόμυλους των Πινών



Του Μανόλη Μακράκη*

Ένας από τους σκοπούς του σημερινού σχολείου είναι η επαφή και γνωριμία με τόπους που έχουν μορφωτική αξία έτσι ώστε οι μαθητές να γνωρίσουν τη διαχρονική πορεία του τόπου μας για πρόοδο και ανάπτυξη, τον επίπονο και μακροχρόνιο αγώνα του για την κατάκτηση του πολιτισμού. Η γνωριμία με τον τρόπο ζωής, τον καθημερινό μόχθο και τον πολιτισμό του αφανούς ανθρώπου, του ανθρώπου αλλοτινών καιρών της προβιομηχανικής κοινωνίας.
Κρίναμε απαραίτητο, τη γνωριμία των μαθητών με την άλεση των δημητριακών, την παραγωγή του αλεύρου για τη δημιουργία του βασικότερου προϊόντος διατροφής των παλαιότερων χρόνων, του ψωμιού, στους παραδοσιακούς ανεμόμυλους. Ένας τέτοιος παραδοσιακός ανεμόμυλος, ιδιοκτησίας Βαγγέλη Αρναουτάκη, σώζεται χάρη στο μεράκι και την αγάπη προς την παράδοση και τον πολιτισμό του Μανώλη Αρναουτάκη και του γιου του Βαγγέλη, στις Πινές. Έναν οικισμό που διατηρεί πολλά από τα χαρακτηριστικά, του λαϊκού πολιτισμού και της λαϊκής αρχιτεκτονικής.
Την περασμένη λοιπόν Πέμπτη πήραμε το λεωφορείο και ανηφορίσαμε για το μυλοτόπι της ‘Κουρούπας το Σελί’, το ύψωμα όπου είναι κτισμένοι στη σειρά επτά ανεμόμυλοι. Οι ανεμόμυλοι υπήρξαν τα προβιομηχανικά εργοστάσια στα οποία τα δημητριακά, κυρίως στάρι και κριθάρι, μετατρεπόταν σε αλεύρι κύριο συστατικό του ψωμιού.
Οι μαθητές των τάξεων Α-Δ΄ ανηφόρισαν και έφτασαν στους μύλους που έκτισε ο Χατζηκωνσταντής Λουκάκης τα έτη 1884 και 1886. Εκεί ήρθαν σε γνωριμία με το είδος των κτιρίων των μύλων, μονόκαιρων και στρογγυλών. Ανηφορίσαμε λίγο βορειότερα και φτάσαμε στον ανεμόμυλο του Βαγγέλη Αρναουτάκη, όπου μας περίμενε ο πατέρας του Μανώλης παλιός μυλωνάς και κατασκευαστής όλων των εξαρτημάτων του μύλου.
Οι μαθητές αφού ξεκουράστηκαν ανέβηκαν στο μύλο μένοντας έκπληκτοι από την εικόνα που αντίκρισαν και την εκπληκτική κατάσταση στην οποία τον είχαν οι ιδιοκτήτες, και ξεναγήθηκαν από το Δ/ντή του Σχολείου για τη λειτουργία του. Είδαν το αξόνι που περιστρεφόταν με το φύσημα των πανιών από τον άνεμο, να γυρνά τη ρόδα, τα δόντια της να μπλέκονται σαν γρανάζι μέσα στις κολόνες του φαναριού, και τον άξονα εκείνου να περιστρέφει την απανώπετρα, την πάνω πέτρα που άλεθε τα δημητριακά. Μιλήσαμε για την όλη διαδιακασία, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, την αμοιβή του μυλωνά, την ποικιλία των καρπών που άλεθε, την περίοδο λειτουργίας του ανεμόμυλου, τη συχνότητα προσέλευσης και τον τόπο προέλευσης των πελατών. Την συμβολή του ανεμόμυλου στην επιβίωση των ανθρώπων. Το χερόμυλο που υπήρχε σε κάθε σπίτι και τις χρήσεις του. Τα εργαλεία που χρησιμοποίησαν οι άνθρωποι στη διαδικασία παραγωγής των δημητριακών και υπήρχαν στο μύλο: δρεπάνια, θρινάκια, κόσκινα, καμπανό.

Στη συνέχεια, αφού κατηφόρισαν το παλιό καλντιρίμι που οδηγούσε από το μυλοτόπι στις Πινές, βρέθηκαν στις Κάτω Πινές στον ξυλόφουρνο του Δημήτρη Λουκάκη. Με πολύ όρεξη ο Δημήτρης αλλά και οι εθελοντές βοήθησαν στην προσπάθεια γνωριμίας των μαθητών με τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής και ψησίματος : Η Ηρώ Σφυράκη – Αρναουτάκη καθώς και ο ιερέας Γεώργιος Λυράκης, ζύμωσαν στη μεγάλη σκάφη το αλεύρι και έπλαθαν τις κουλούρες. Τα ξύλα ήταν έτοιμα άναψε ο φούρνος και αφού περάστηκε από τον πανιστή, ήταν έτοιμος να δεχτεί τα ψωμιά. Μέχρι τα ψωμιά ‘να ανεβούν’ και στη συνέχεια να μπουν στο φούρνο και να ψηθούν, αξιοποιήσαμε το χρόνο μας επισκεπτόμενοι τις ομβριοδεξαμενές των Πινών, την Εκκλησία του Αφέντη Χριστού και το Δημοτικό Σχολείο.
Κατηφορίσαμε στη συνέχεια στο χαμηλότερο σημείο των Πινών όπου είναι κτισμένες οι ομβριοδεξαμενές που ‘είδε’ το 1845 ο Γάλλος περιηγητής Ρολέν. Πρόκειται για τεράστια λιθόκτιστα πηγάδια συλλογής των νερών της βροχής που σε καιρούς της μεγάλης στέγνιας και της φοβερής αναβροχιάς ξεδίψασαν διαχρονικά έναν τόπο που δεν διέθετε ποτάμια και πηγαία ύδατα.

Η επόμενη στάση ήταν στο Δημοτικό Σχολείο Πινών. Στην εκκλησία του Αφέντη Χριστού, έξω από το σχολείο, τα παιδιά διάβασαν την επιγραφή για τη ανακαίνιση του ναού, που είχε κτιστεί το 1800, και που βρισκόταν στο ανώφυλλο της κυρίας εισόδου του παλιού ναού και έκανε λόγο για Χατζη Μιχαήλ δάσκαλο και τον Ιωάννη Παπαντωνάκη ‘εν έτει 1850’. Στη συνέχεια οι μαθητές απλώθηκαν στον αύλειο χώρο του παλιού Δημοτικού Σχολείου. Το Σχολείο γέμισε ζωή. Τριάντα ένα χρόνια, από το 1981 που σταμάτησε τη λειτουργία του, είχαν να ακουστούν γέλια και χαρούμενες παιδικές φωνές σ’ αυτό το χώρο. Εισήλθαν στη συνέχεια στο διδακτήριο, που η αγάπη και η διαρκής μέριμνα του Πολιτιστικού Συλλόγου Πινών και ιδιαίτερα του Προέδρου του Δημήτρη Βιδάλη μετέτρεψαν ένα κτίριο 74 ετών σε καινούργιο. Κάθισαν στις καρέκλες και δοκίμασαν τη ζεστή φιλοξενία του Προέδρου ο οποίος περιποιήθηκε δασκάλους και μαθητές.
Ξενάγηση στη συνέχεια από το Δημήτρη Βιδάλη στο παραδοσιακό Καζάνι και στον τρόπο απόσταξης των στρεμφύλων και την παραγωγή της ρακής, που βρίσκεται κοντά στην οικία του Μανώλη Μαρνέλου.

Ανηφορήσαμε έπειτα στον ξυλόφουρνο, όπου ήταν έτοιμο το ζεστό ψωμί, η ξεφουρνιά. Ο κάθε μαθητής πήρε το δικό του και έμεινε έκπληκτος από τη νοστιμιά του. Αφενός γιατί ήταν νοστιμότατο αλλά και αφετέρου γιατί αντιλήφθηκε τον κόπο που απαιτείται για να παραχθεί. Εκτός από την ξεφουρνιά γευτήκαμε την εξαίρετη φιλοξενία του ιδιοκτήτη Δημήτρη Λουκάκη.
Μπήκαμε στα λεωφορεία για την επιστροφή στην Ελούντα ικανοποιημένοι από τη σπουδαία γνωριμία των μαθητών με ανθρώπους που διαθέτουν φιλότιμο, αρχοντιά, αλληλεγγύη, αισθήματα και γενναιοδωρία. Επιστρέψαμε γεμάτοι από εμπειρίες, γι’ αυτή την ωραία γνωριμία με το ανθρωπογενές περιβάλλον των Πινών, την αυτάρκεια του ανθρώπου της προβιομηχανικής εποχής αλλά και τη γνώση ότι ο αγώνας του για επιβίωση ήταν διαρκής. Τίποτε δεν του χαρίστηκε. Όλα με ιδρώτα και καθημερινό μόχθο. Επιστρέψαμε με την πεποίθηση ότι τέτοιες διδακτικές επισκέψεις προάγουν το μορφωτικό έργο του σχολείου.
* Ο Μανόλης Μακράκης είναι Δ/ντής του Δημοτικού Σχολείου Ελούντας.

Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο του Κ. Μαυρικάκη MERABELLO LIBRO D' ORO

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου